Powiat
::: W królestwie gotyku, w krainie pałaców

Nie ma tu kopalnianych hałd, dymiących kominów, wielkich arterii, tysięcy samochodów i hałasu. Jest ogrom zieleni, niepowtarzalne zabytki i cisza. Zapraszamy do wędrówki po powiecie raciborskim.

Raciborza nie można obejrzeć w jeden dzień. Trzeba zakotwiczyć tu na dłużej. - Chcesz poznać Polskę, poznaj najpierw miejsca, gdzie ona się zaczyna! - mówią raciborzanie. I mają rację. Już w Chałupkach na granicy z Czechami witają nas przepiękne meandry Odry, fascynujący obszar, unikalny na skalę europejską. Dalej stare przygraniczne twierdze i okazałe szlacheckie rezydencje, lśniące do dziś swoim blaskiem lub, jako malownicze ruiny, tonące w parkach pełnych pomnikowych drzew.

Krzyżanowicki pałac Lichnowskich pokochali Beethoven i Liszt. Rudy uwielbiał cesarz Wilhelm II i jego rodzina. Zamek w Raciborzu zapamiętał król Jan III Sobieski, bo został tu - jak pisał do swojej Marysieńki - ograny w karty przez szpetną damę. Łubowice rozsławił Joseph von Eichendorff, ikona niemieckiego romantyzmu (obok Goethego).

Wreszcie Racibórz, jedyne na Górnym Śląsku królestwo gotyku. Próżno gdzie indziej szukać aż tylu zgromadzonych w jednym miejscu XIII i XIV-wiecznych zabytków po Piastach: zamek, kościoły, fortyfikacje. No i najważniejsze - cały powiat raciborski objedziemy rowerem, a przy dobrej pogodzie zobaczymy na południowym horyzoncie bajkowy widok - Bramę Morawską, czyli przedzielone pasma Sudetów i Karpat.

Być w Raciborzu i nie zobaczyć Dżed-Amonet-ius-anch, to tak jakby odprawić wesele bez orkiestry. Dżed to najstarsza raciborzanka, ma 2800 lat i pochodzi z Egiptu. W połowie XIX w. baron von Rothschild, bogaty żydowski bankier z Wiednia, który kupił niedaleko Raciborza pałace w Chałupkach i Szylerzowicach (dziś Czechy), chciał ją podarować swojej ukochanej. Ta odrzuciła nietypowy prezent i dzięki temu mumia jest dziś najważniejszym magnesem, który ściąga turystów do raciborskiego muzeum. Na wystawie „W krainie Ozyrysa” można obejrzeć też oryginalny, barwny kartonaż, dwa sarkofagi i urny kanopskie. Jest też ekspozycja dawnych foteli i narzędzi dentystycznych (jedyna taka w Polsce) oraz nekropolia Piastów i Przemyślidów, czyli odkryte w latach 90. XX w. średniowieczne i nowożytne grobowce, do których można… zajrzeć. Ciekawostką jest zrekonstruowany gotycki piec kaflowy z raciborskiego zamku, jeden z nielicznych tego typu zabytków w Polsce.

Muzeum w Raciborzu zajmuje dwa położone obok siebie obiekty przy ul. Chopina-Gimnazjalnej. Jeden z nich to dawny przyklasztorny kościół sióstr dominikanek p.w. Św. Ducha, zbudowany przed 1334 r. Świątynia zachowała we wnętrzu wiele elementów charakterystycznych dla kościołów zakonów klauzurowych. Godziny otwarcia: wtorek - piątek w godzinach 9.00 -16.00, sobota - niedziela w godzinach 10.00 - 14.00. W poniedziałek Muzeum nieczynne. Bilet wstępu - 3 zł, ulgowy - 2 zł, przewodnik od grupy - 20 zł, lekcja muzealna - 1 zł, fotografowanie, filmowanie - 5 zł. W Muzeum znajduj się bogato zaopatrzony punkt sprzedaży wydawnictw regionalnych, w tym przewodników. Szczegółowe informacje na www.muzeum.raciborz.pl

Zabytki miasta

Kościół Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (farny).  Ufundowany w 1205 r. W 1416 r., z fundacji księcia Jana II Żelaznego przeniesiono tu z zamku kapitułę kolegiacką, sekularyzowaną w 1810 r. Zachował pierwotną gotycką bryłę z pocz. XIV w., z charakterystycznymi gwiaździstymi sklepieniami. Do prezbiterium przylega dawny kapitularz ze skarbcem. W prezbiterium przepiękny barokowy ołtarz główny wykonany w latach 1656-1660, a w nim dwa cenne obrazy, m.in. koronacja NMP z połowy XVII w. Od zachodu XV-wieczna Kaplica Polska, świadectwo dawnych sporów między polsko a niemieckojęzyczną społecznością Raciborza, sanktuarium świątobliwej Ofki Piastówny, dominikanki raciborskiej. W Kaplicy tablica z piaskowca upamiętniająca najtragiczniejszy w dziejach Raciborza pożar z 1574 r. Kościół można zwiedzać codziennie. Otwarty od mszy porannej do wieczornej.

Podominikański kościół Św. Jakuba. Zbudowany w latach 1246-1258 przez dominikanów. Tutejszym przeorem był o. Wincentego z Kielczy, domniemany autora zaginionej kroniki dominikańskiej, w której (w Raciborzu?) zredagowano pierwsze polskie zdanie. Był to okrzyk: - gorze szo nam stalo, wydany przez księcia Henryka Pobożnego na widok nieuchronnej klęski wojsk polskich w bitwie pod Legnicą (1241). Wincenty jest też autorem żywotów św. Stanisława i hymnu Gaude Mater Polonia. Pożar miasta z 1300 r. strawił pierwszy kościół i zabudowania klasztorne. Po odbudowie świątynia zyskała znacznie większe prezbiterium oraz wieżę. Podczas odbudowy po pożarze z 1574 r. wprowadzono renesansowe sklepienia. W późniejszym okresie wnętrze wzbogacono o elementy baroku. W kaplicy szkaplerznej warto zobaczyć, powstały w 1659 r., ołtarz Radosnej Tajemnicy Matki Boskiej, dzieło mistrza Salomona Steinhoffa. Niezwykle interesująca jest dekoracja sklepienia kaplicy św. Krzyża, oratorium grobowego Gaszynów. W kościele spoczęli też władcy Górnego Śląska - książę Mieszko Otyły, Władysław opolsko-raciborski i Przemysł raciborski. Kościół można oglądać codziennie z kruchty pod chórem. W niedzielę, w czasie porannych mszy, dostępny w całości.

Kościół św. Jana Chrzciciela (Ostróg). Monumentalny neogotycki, zbudowany po 1860 r. Pierwsza ostrogska świątynia wzmiankowana już w 1307 r. Do przełomu XIX i XX w. ważne miejsce pielgrzymkowe na Śląsku za sprawą słynącego łaskami cudownego obrazu Jezusa Boleściwego. Malowidło na desce, być może XVII-wieczne, znajduje się do dziś w bocznym ołtarzu św. Krzyża. W kościele zwracają uwagę przepiękne witraże Franza Borgiasa Mayera z Monachium, m.in. niezwykle sugestywny Sąd ostateczny. W ołtarzu głównym obraz Chrzest Jezusa w Jordanie mistrza Jana Bochenka. Otwarty podczas mszy św.  W tygodniu na prośbę zwiedzających (plebania tuż obok kościoła).

Kościół Matki Bożej. Najstarsze górnośląskie sanktuarium maryjne za sprawą znajdującej się tu do dziś XV-wiecznej cudownej ikony Matki Boskiej Raciborskiej, wzorowanej na obrazie jasnogórskim (najstarsza znana kopia obrazu z Częstochowy), zdobionej koronami poświęconymi przez Jana Pawła II. Pierwszy kościół drewniany, według tradycji, został wzniesiony w 1432 r., poświadczony źródłowo w 1445 r. Obecny zbudowany w latach 1723-36. Przed kościołem pomnik wielkiego papieża Polaka. Otwarty przez cały dzień.

Kolumna Maryjna.  Wyjątkowej klasy zabytek na raciborskim Rynku. Postument dłuta wybitnego twórcy barokowego Jana Melchiora Österreicha (1727) jako wotum dziękczynne z fundacji Marii Elżbiety Gaszyńskiej i rajców raciborskich za uratowanie miasta przed epidemią cholery. Znajdują się na nim kartusze herbowe z aniołkami oraz figury świętych: Floriana – patrona od ognia, Sebastiana – patrona do epidemii i Marcelego-patrona Raciborza. Fortyfikacje miejskie. Zachowane odcinki dawnych murów obronnych przy ul.: Basztowej wraz z gotycko-renesansową wieżą więzienną; Batorego (wzdłuż targowiska), Podwale, Drzymały (najdłuższy zachowany fragment), Browarnej i Gimnazjalnej. Budynek Sądu Rejonowego. Oddany do użytku w 1826 r. wg. projektu znanego niemieckiego architekta Karla Friedricha Schinkla, jeden z najciekawszych przykładów niemieckiego klasycyzmu na G. Śląsku z charakterystycznymi dla tego stylu wpływami budowli rzymskich, greckich i renesansowych. Gruntownie odnowiony. W nocy podświetlony.

Zabytki ziemi raciborskiej

Zespół klasztorno-pałacowy w Rudach (Rudy, gmina Kuźnia Raciborska). Dawny klasztor cysterski, fundowany w 1258 r. Kościół pochodzi z XIII w. Obecne prezbiterium oraz nawy w gotyckim rycie. Kaplica Maryjna z koronowanym cudownym wizerunkiem MB Rudzkiej to przykład kunsztu mistrzów baroku. Dawny klasztor wznoszono na przestrzeni XIII-XV w., w XVII w. wzbogacony o pałac opacki. Po 1810 r. przekształcony na siedzibę książęcą, obecnie, po zniszczeniach z 1945 r. odbudowywany. Stare opactwo proponuje szereg wystaw stałych i czasowych, w tym poświęconych kulturze cystersów, zdobieniu jajek wielkanocnych z całego świata oraz życiu górnośląskiego lasu. Ekspozycje dostępne są dla zwiedzających w okresie od wiosny do jesieni w soboty i niedziele. Kościół dostępny codziennie od rana do wieczora. Wokół opactwa rozciąga się dawny park książęcy. Niedaleko na Brantolce bierze początek ścieżka rowerowa o długości 16 km, wiodącą przez lasy rudzkie i pożarzysko z 1992 r. Wzdłuż trasy ustawiono tablice tematyczne opisujące historię ciekawych miejsc, okazy fauny i flory, zagadnienia związane z gospodarką leśną oraz ochroną przeciwpożarową. Skansen kolei wąskotorowej Racibórz-Gliwice (Rudy ul. Szkolna 1).  Przez gminy Racibórz, Nędza i Kuźnia Raciborska biegnie zabytkowa ponad stuletnia linia wąskotorowa do Gliwic. Codziennie organizowane są przejazdy turystyczne przez malownicze raciborskie lasy na trasie Rudy-Paproć-Rudy. Cena biletu: dorośli 6 zł, dzieci 4 zł, kolonie 2 zł od osoby. Najlepiej pojechać w sobotę/niedzielę. Pierwsze kursy od 9.00 do zmroku. W tygodniu po zebraniu się grupy osób. Na stacji w Rudach można oglądać zabytkowy budynek dworca oraz parowozownię zamienioną na małe muzeum techniki. Szczegóły www.dev01.nazwa.pl.

Pałac w Łubowicach. W starym parku w Łubowicach znajdują się ruiny jednopiętrowego, barokowego pałacu, zbudowanego w 1786 r., gruntownie przebudowanego w stylu neogotyckim około 1860 r., zniszczonego w 1945 r. Posiadłość należała niegdyś do rodziny Eichendorff. Na świat przyszedł tu słynny poeta romantyczny Joseph von Eichendorff (1788-1857). W pobliskim budynku byłej szkoły znajduje się dedykowana jego pamięci izba muzealna oraz ekspozycja poświęcona odkryciom archeologicznym na miejscu funkcjonującego tu w IX-VI w. p.n.e. grodu kultury łużyckiej o powierzchni około 25 ha, największego tego typu w Polsce. Ruiny pałacu ogólnodostępne. Zwiedzanie izby i muzeum grodu po uzgodnieniu. Szczegóły na www.eichendorff-zentrum.vdg.pl. Pałac w Krowiarkach.

Pałac Donnermarcków usytuowany jest w Krowiarkach (dawniej Polski Krawarz) w gminie Pietrowice Wielkie. Jego budowa trwała w l. 1800-1826. W l. 1852-1877, z czasów przynależności do Gaszynów, gruntownie przebudowany. Zyskał wówczas neorenesansowy i neobarokowy ryt. Pod koniec XIX w., kiedy jego właścicielami zostali Donnersmarckowie, dostawiono nowe skrzydło. Obiekt otoczony jest dużym parkiem z okazami starodrzewia. W parku mauzoleum grobowe Donnersmarcków. Budowlę można oglądać od strony wsi. Obecnie w trakcie odbudowy.

Sanktuarium Krzyża św. w Pietrowicach Wielkich. Powstałe, jak utrzymuje tradycja, za sprawą odnalezienia w pobliskim źródełku cudownego obrazu Jezusa Ukrzyżowanego. Świątynię zbudowano w II poł. XVII w. Obecny kształt uzyskała w I poł. XIX w. Centralne miejsce zajmuje ołtarz z cudownym obrazem Ukrzyżowanego (przełom XVII/XVIII w.). Kościół to dziś znane miejsce pielgrzymkowe. Poświadczone są tu liczne przypadki uzdrowień i łask. Niedaleko kościoła znajduje się kaplica neogotycka z końca XIX w. ze źródełkiem, czynna od świtu do zmierzchu. Tryskająca z niego woda stanowi ponoć panaceum na liczne zachorowania. Co roku w drugi dzień Świąt Wielkanocy rozpoczyna się tu słynna procesja konna, tzw. Osterreiten. Kościół otwarty tylko podczas nabożeństw. Oglądanie z kruchty umożliwia specjalna krata.

Pałac w Chałupkach. Wedle tradycji zamek w Chałupkach to dawna twierdza bogumińska, powstała już w połowie XIII w. Należała wówczas do rycerza Barutha. Wzmiankowana źródłowo w 1373 r. jako własność książąt raciborskich. Później wielokrotnie zmieniała właścicieli. Była m.in. w rękach Hohenzollernów, Donnersmarcków oraz znanych żydowskich bankierów Rothschildów. W 1682 r. warowna budowla została przebudowana na barokowy pałac. Obecnie hotel z restauracją (www.hotel-zamek.pl.).

Kościół i pałac w Tworkowie. Tutejszy kościół parafialny p.w. świętych Apostołów Piotra i Pawła zaliczany jest do perełek górnośląskiego baroku. Wybudowany w l. 1691-1697 z przepięknymi ołtarzami, lożą kolatorską oraz freskami. W świątyni znajduje się unikalna w skali europejskiej ekspozycja jedenastu zdobionych trumien, w których pochowano tutejszych protestanckich możnowładców z rodu von Reiswitz. Jej część stanowi kolekcja ubranek dziecięcych odnalezionych w pochówkach, wyróżniająca się na tle podobnych zachowanych w Polsce (m.in. Wawel, Legnica) i w Europie (Wiedeń, Monachium). Kościół czynny podczas nabożeństw. Zwiedzanie możliwe po uzgodnieniu na plebanii. Niedaleko kościoła można oglądać ruiny neorenesansowego pałacu otoczonego parkiem.

Pałac w Krzyżanowicach. Pałac rodziny Lichnowskich, zbudowany prawdopodobnie w XVIII w., w kolejnym stuleciu przebudowany w stylu neogotyckim. Dziś mieści się w nim Dom Pomocy Społecznej. Turyści mogą zwiedzać obejście oraz dawną salę rycerską przebudowaną na kaplicę. Szczególną uwagę przyciąga elewacja zewnętrzna tej części budowli, z typowymi elementami neogotyckimi. W Krzyżanowicach przebywał i komponował Franciszek Liszt. Tutejsze dobra odwiedził również zaprzyjaźniony z Lichnowskimi Ludwig van Beethoven. W parku przy pałacu rośnie drugi co do wielkości w Polsce tulipanowiec amerykański. Ciekawostką przyrodniczą jest też najgrubszy na Śląsku, a czwarty w Polsce miłorząb dwuklapowy.

Dla przyrodników

Arboretum Bramy Morawskiej (las Obora) - wejście od ul. Markowickiej w dzielnicy Obora. Zajmuje dawny las książęcy podarowany mieszczanom raciborskim w 1931 r. Na 150 ha pagórkowatego terenu występuje siedlisko lasu mieszanego, bogatego w okazy flory. Można tu spotkać dęby o 4-metrowym obwodzie, jary, stawy i źródła, w tym specjalnie urządzone kolekcje roślin. Zwiedzanie ułatwiają wytyczone ścieżki edukacyjne. W lesie znajduje się mini-zoo (liczne okazy ptactwa, lamy, strusie, daniele), ścieżki zdrowia, tor saneczkowy i mała skocznia narciarska. Arboretum ogólnodostępne. Zoo czynne od świtu do zmierzchu. Jest tu także restauracja „Obora”.

Park zamkowy - wejście od ul. Zamkowej lub kładką na Odrze przy ul. Reymonta. Zajmuje obszar 13,6 ha porosły przez liczne okazy starodrzewia, zaś od północy obejmuje niewielki łęg nadrzeczny. Ostoja topoli czarnej zwanej też sokorą. Zachowało się kilka pomnikowych okazów tego gatunku o obwodzie pnia ponad 5 metrów. Na całej długości park przecięty jest trasami spacerowymi, z których rozciąga się widok na lewobrzeżny Racibórz.

Głaz narzutowy - obiekt znajduje się na środku pl. Wolności i pochodzi z epoki lodowcowej. Jest największym spośród wszystkich głazów odnalezionych na terenie Niziny Morawskiej. Odkryto go w 1929 r. w piaskowni w Bojanowie. W 1933 r., mimo 430 ton wagi, został przetransportowany do Raciborza.

Rezerwat Łężczok (Racibórz, Babice w gminie Nędza) - oznakowane wjazdy przy ul. Gliwickiej w Raciborzu lub w Babicach. Usytuowany w starorzeczu Odry. Zajmuje obszar ponad 400 ha zagospodarowanych w średniowieczu przez mnichów cysterskich z opactwa w Rudach. Bracia urządzili tu eksploatowane do dziś stawy rybne. Obecnie rezerwat obejmuje fragmentu rzadkiego w Polsce lasu łęgowego oraz naturalne stanowiska roślin i zwierząt, przede wszystkim ptaków wodnych i błotnych. Flora rezerwatu to w sumie 400 gatunków roślin naczyniowych, w tym 70 gatunków drzew i krzewów oraz 54 gatunki roślin zarodnikowych. Rośnie tu około 30 gatunków roślin chronionych. Rześkie powietrze „smakuje” tu tak samo jak to na Mazurach. Godzinami, w niezwykłej ciszy można słuchać szczebiotania ptaków, a wieczorem podziwiać zachodzące słońce (jedyny minus, to komary). Kiedy na początku XX w. na Łężczoku polował cesarz Wilhelm II, książę von Ratibor zgromadził tysiące ptaków, które z ukrycia wypuszczono wprost pod lufę monarchy, by ten był kontent z łowów. Dowiedział się o tym jednak berliński dziennikarz. Po artykule o patykiem na wodzie pisanych myśliwskich sukcesach kajzera wybuchł jeden z najgłośniejszych dworskich skandali. Przez rezerwat biegnie szlak zwany Aleją Husarii Polskiej. W 1683 r. podążał tędy po Wiedeń król Jan III Sobieski. Rezerwat ogólnodostępny. Obowiązuje jednak zakaz ruchu pojazdów. Meandry Odry (Chałupki gmina Krzyżanowice, dojazd oznakowany przy głównych drogach). Fragment meandrującej, nieuregulowanej rzeki Odry w górnym biegu na granicy z Czechami w miejscowości Chałupki. Na prawie corocznie zalewanym terenie, gdzie można zaobserwować naturalne dynamiczne procesy tworzenia koryta rzeki, zachowały się niezwykle ciekawe i unikalne w skali Europy naturalne siedliska – lasy łęgowe, zarośla wierzbowe, szuwary i podmokłe łąki, uważane przez przyrodników za perełkę śląskiej przyrody. Jesienią 2006 r., we współpracy z WWF Polska, otwarto tu ścieżkę dydaktyczną. Można zwiedza pieszo i rowerem.

Kuchnia

Po spotkaniach z zabytkami, zajrzyjmy do raciborskich restauracji. Królową regionalnego jadła jest rolada, czyli zraz wołowy zawijany, nadziany cebulką, korniszonem, wędzoną słoniną i kiełbasą, polany sosem na śmietanie, serwowany z kluskami i modrą kapustą (rosół i rolada z kluskami 15-30 zł). Górnoślązacy z niekłamanym nabożeństwem kładą ten produkt na swoim niedzielnym stole, bo cenią sobie nade wszystko jedzenie treściwe. To, niestety, zła wiadomość dla miłośników lekkiej kuchni. Dla nich raciborskie restauracje przygotowały dania z innych regionów.

Polecamy restauracje: Brax’ton (Rynek), Hotel „Polonia” (pl. Dworcowy), „Hetmańska” (ul. Długa), „Włoska” (ul. Opawska) i „Vena” (ul. Nowa) oraz Pizzerie: „Niebo” (ul. Mickiewicza), „Braxpub” (ul. Londzina), „Pizza World” (Rynek). Piwosze powinni sięgnąć po lokalny produkt piwo Racibor (na cześć legendarnego księcia Pomorza, który założył Racibórz), warzone jest w starym, browarze zamkowym (1567), a leżakuje w lochach, głęboko pod ziemią.

Informacje praktyczne

- Do Raciborza najlepiej jechać autostradą A 4 Wrocław-Kraków, na wysokości Opola jest zjazd na Racibórz (DK 45); można też zjechać w Gliwicach na drogę krajową 78 wiodącą do Rybnika, na wysokości Nieborowic skręcamy na Rudy.
- Pełną obsługę turystów zapewnia Miejskie Centrum Informacji w Raciborzu przy Rynku, czynne od wtorku do piątku w godz. od 9.00 do 17.00, w soboty od 8.00 do 16.00, w niedziele i poniedziałki nieczynne. Dostępnych jest szereg darmowych map i przewodników. Informacje w Internecie www.mci.raciborz.pl
- Polecamy 3-gwiazdkowy hotel Polonia w centrum Raciborza (działa nieprzerwanie od 1850 r.), z dobrą restauracją. Cena pokoju od 225 do 270 zł, apartament od 315 do 375 zł. Szczegóły: www.polonia.raciborz.pl. Taniej jest w Hotelu „Ragos”. Pokoje już od 95 zł. Amatorom aktywnego spędzenia czasu ośrodki wypoczynkowe w Szymocicach lub w Rudach z kąpieliskami - można wynająć domki lub rozbić namiot. Najbardziej oblegany jest gruntownie zmodernizowany Aquabrax w Szymocicach (http://www.aquabrax.braxton.pl) i sąsiadująca z nim Leśna Polana (http://www.lesnapolana.com.pl)

W sieci
http://www.raciborz.pl
http://www.powiatraciborski.pl

Pobierz przewodnik po powiecie raciborskim

http://www.goraciborz.pl/ksiazki/powiat-best_of_powiat_raciborski_web.pdf

opr. G. Wawoczny


WAW,23-10-2008
  :::  drukuj  :::  wyślij znajomemu  :::  
pigułka
pigułka
zapowiedzi
Klauzula informacyjna RODO - polityka prywatności.
Ta witryna internetowa wykorzystuje technologię plików cookie (tzw. "ciasteczek") w celu: administrowania serwisem, poprawy jakości świadczonych usług, w tym dostosowania treści serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania behawioralnego reklamy (dostosowania treści reklamy do Twoich indywidualnych potrzeb). W tym przypadku, cookie przechowuje informację o unikalnym identyfikatorze sesji. "Ciasteczka" nie przechowują danych prywatnych dotyczących użytkownika, takich jak: imię, nazwisko, hasło, lokalizacja lub adres IP. Zamykając poniższe okienko, automatycznie wyrażasz zgodę na wysyłanie cookies do Twojej przeglądarki. Wtedy też, okienko z tą informacją nie będzie pojawiać się ponownie. Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do Internetu oraz w Polityce prywatności plików cookies.
Przejdź do serwisu